Był nauczycielem, społecznikiem, żołnierzem, popularyzatorem historii i jednym z ludzi, którzy po II wojnie światowej odbudowywali polskie szkolnictwo w Mysłowicach. Władysław Pochmara przez dziesięciolecia związany był z miastem, któremu poświęcił także swoją działalność badawczą i pisarską. To właśnie spod jego pióra wyszła wydana w 1963 roku monografia Mysłowic.
Władysław Pochmara urodził się 11 stycznia 1886 roku we wsi Porządzie, na terenie dzisiejszego powiatu wyszkowskiego w województwie mazowieckim. Pochodził z wielodzietnej rodziny chłopskiej. W latach 1893–1904 uczęszczał do szkoły powszechnej, a następnie rozpoczął naukę w rosyjskim Seminarium Nauczycielskim w Starej Siennicy.
Edukację przerwały wydarzenia rewolucji 1905 roku. Pochmara zdecydował się wówczas na wyjazd do Galicji, gdzie widział większe możliwości dalszego kształcenia. Uczył się w Zakładzie Opiekuńczo-Edukacyjnym w Pawlikowicach, a w latach 1917–1918 uczęszczał na kursy w Krakowie, które zakończył maturą.
Z bronią w ręku o niepodległość
Rok 1918 przyniósł Polsce odzyskanie niepodległości. W Krakowie powstawały wówczas Bataliony Chłopskie uczestniczące w rozbrajaniu wojsk austriackich. Do jednej z takich formacji zgłosił się również Władysław Pochmara. Jako podchorąży pełnił służbę wartowniczą m.in. przy magazynach i stacjach kolejowych.
W tym samym roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po dwóch latach zmienił jednak kierunek na filozoficzno-historyczny, który ukończył w trybie zaocznym.
W 1920 roku przeprowadził się do Sosnowca. Tam poznał swoją przyszłą żonę i planował osiąść na stałe. Plany te pokrzyżowała wojna polsko-bolszewicka. Pochmara otrzymał powołanie do wojska i został skierowany do Warszawy. Jako podchorąży uczestniczył w walkach w rejonie przedmieść stolicy. Po zakończeniu wojny pozostał jeszcze przez pewien czas w armii, odbywając kilkumiesięczne szkolenie oficerskie. Uzyskał stopień porucznika.
5 lutego 1921 roku w Sosnowcu-Zagórzu poślubił Czesławę Hnizdil, Czeszkę, córkę Franciszka i Anieli. Rok później na świat przyszła ich córka Halina. Przez kolejnych dziesięć lat rodzina mieszkała w Klimontowie, gdzie Pochmara pracował jako nauczyciel szkoły powszechnej.
Piechotą z Klimontowa do Mysłowic
Przełomowym momentem w jego życiu zawodowym był rok 1923. Wówczas rozpoczął pracę jako nauczyciel języka polskiego w Państwowym Gimnazjum Męskim w Mysłowicach, którego dyrektorem był Zdzisław Londoński.
Przez pięć lat Pochmara miał pokonywać pieszo drogę z Klimontowa do Mysłowic, by prowadzić lekcje. Z miastem wiązał się coraz mocniej. W 1931 roku wybudował w Mysłowicach dom przy ówczesnej ul. Zachęty, dzisiejszej ul. Wojska Polskiego.
Nie ograniczał się do pracy nauczyciela. Działał w Związku Nauczycielstwa Polskiego, Związku Oficerów Rezerwy oraz Związku Obrony Kresów Zachodnich. Pełnił również funkcję prezesa mysłowickiego Towarzystwa Czytelni Ludowych. Organizował biblioteki i czytelnie, angażując się w upowszechnianie polskiej kultury i literatury.
W okresie narastającego zagrożenia ze strony nazistowskich Niemiec prowadził kwesty na rzecz działań antyhitlerowskich i wygłaszał przemówienia dotyczące niemieckich roszczeń wobec Górnego Śląska.
W 1937 roku w szkole nr 5 na Rymerze zorganizował dużą wystawę „Książka polska na Górnym Śląsku”. Prezentowano na niej bogaty dorobek polskich pisarzy. Swoje medale pokazał podczas wystawy także związany z Mysłowicami znany medalier Jan Wysocki.
Za swoją działalność Pochmara został uhonorowany Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz honorowym tytułem Profesora województwa śląskiego.
Wojna, ucieczka i tajne nauczanie
W nocy z 2 na 3 września 1939 roku rodzina Pochmarów opuściła Mysłowice i wraz z innymi cywilami ruszyła na wschód. Piechotą dotarli kolejno do Proszowic, Kozłowa i Książa Małego. Podczas wędrówki przeżyli bombardowanie. Ostatecznie znaleźli się w Pińczowie, zajętym już przez wojska niemieckie.
Czesława Pochmara wraz z córką Haliną zdecydowały się wrócić do Mysłowic. Władysław pozostał poza miastem i ukrywał się w miejscowości Prusy. Podjął tam pracę nauczyciela w Zakładzie Wychowawczym dla nieletnich prowadzonym przez zakon Michalitów. Po doniesieniu na jego działalność placówka została przez Niemców zlikwidowana.
Pochmara ponownie musiał się ukrywać. Schronienie znalazł u rolnika w okolicach Kocmyrzowa, związanego z konspiracją. Tam prowadził tajne nauczanie dla miejscowej młodzieży. Za lekcje otrzymywał przede wszystkim żywność – mleko, miód czy mięso. Aby się utrzymać, zajmował się również wykonywaniem torebek z półfabrykatów, które następnie sprzedawano w Krakowie.
Odbudowywał szkolnictwo w Mysłowicach
Po przejściu frontu Pochmara udał się do Krakowa, gdzie uzyskał zgodę na powrót do Mysłowic. Po przyjeździe powierzono mu zadanie organizowania polskiego szkolnictwa w mieście.
Warunki były niezwykle trudne. Rok szkolny 1945/1946 rozpoczynano przy ogromnych brakach – nie było podręczników, wyposażenia, a nawet szkolnych dzwonków. Pochmara wykorzystywał swoje kontakty, by zdobywać najbardziej potrzebne sprzęty i pomoce dydaktyczne.
W 1945 roku ponownie został nauczycielem języka polskiego i historii w Gimnazjum Męskim. Zapamiętano go jako wymagającego pedagoga, przywiązującego dużą wagę do polskiej historii i kultury.
Rok później przeniósł się do Liceum dla Wychowawczyń Przedszkoli. Praca pedagogiczna stała się jednym z najważniejszych elementów jego życia. Stosował metody, które w tamtych czasach można było uznać za nowatorskie. Nie ograniczał nauki do szkolnej ławki – prowadził zajęcia terenowe i organizował wycieczki do interesujących miejsc.
Miał dar opowiadania, potrafił zainteresować młodzież historią i zachęcać ją do samodzielnego zdobywania wiedzy. Od swoich uczniów wymagał wiele, ale równie wysokie wymagania stawiał samemu sobie.
Napisał historię Mysłowic
Po przejściu na emeryturę nie zakończył działalności. Przeciwnie – więcej czasu poświęcił pisaniu, historii i dokumentowaniu dziejów miasta.
Najważniejszym efektem tej pracy była wydana w 1963 roku monografia Mysłowic. Pochmara napisał również dziesiątki artykułów prasowych, spisywał wspomnienia i zajmował się poezją.
Należał do współzałożycieli Towarzystwa Miłośników Mysłowic. Zaangażował się także w organizację obchodów 600-lecia miasta. W ten sposób nauczyciel, który przybył do Mysłowic w okresie międzywojennym, stał się jednym z popularyzatorów i kronikarzy ich historii.
Władysław Pochmara zmarł 21 listopada 1975 roku. Spoczął na starym cmentarzu w Mysłowicach, nieopodal kaplicy ks. Markiefki.
Pozostawił po sobie nie tylko dorobek nauczyciela kilku pokoleń młodzieży, ale również publikacje, dzięki którym pamięć o dawnych Mysłowicach mogła przetrwać dla kolejnych pokoleń. Jego życiorys połączył najważniejsze wydarzenia polskiej historii XX wieku – odzyskanie niepodległości, wojnę polsko-bolszewicką, okupację i tajne nauczanie, powojenną odbudowę szkolnictwa – z wieloletnią pracą na rzecz Mysłowic.
źródło: Muzeum Miasta Mysłowice