Jan Kudera. Kapłan, historyk i strażnik śląskiej pamięci

       W historii Mysłowic nie brakuje postaci, które swoją działalnością wykraczały daleko poza granice rodzinnego miasta. Jedną z nich był ks. Jan Kudera – kapłan, pisarz, historyk regionalista i wybitny bibliofil. Choć przez całe życie pozostawał związany z Górnym Śląskiem, jego dorobek naukowy i społeczny uczynił go jedną z najważniejszych postaci śląskiej kultury pierwszej połowy XX wieku.

Korzenie sięgające legendy

Jan Kudera urodził się 18 czerwca 1872 roku w Mysłowicach jako syn Wincentego i Antoniny z domu Miedniok. Rodzina Kuderów od pokoleń była związana z miastem, a wokół jej pochodzenia narosła niezwykła legenda. Według rodzinnych przekazów przodkowie rodu mieli przybyć na Śląsk z Dalekiego Wschodu podczas najazdu mongolskiego w XIII wieku. Choć historia ta pozostaje w sferze legend, przez stulecia budowała wyjątkową tożsamość rodziny.

W dziejach Mysłowic zapisali się również inni przedstawiciele rodu. Wśród nich był Stanisław Kudera, burmistrz miasta i właściciel kuźni w Szabelni, słynącej z produkcji wysokiej jakości szabel. Rodzinne tradycje, patriotyzm oraz przywiązanie do lokalnej historii miały ogromny wpływ na przyszłego kapłana.

Młodość pod znakiem polskości

Jan Kudera dorastał w Mysłowicach, gdzie ukończył szkołę powszechną przy obecnym placu Wolności. Następnie kontynuował naukę w niemieckich szkołach średnich. Już wtedy dał się poznać jako gorliwy obrońca polskości. Nie godził się z germanizacyjną polityką władz, za co na szkolnych świadectwach pojawiały się uwagi dotyczące jego „krnąbrnego zachowania”.

Mimo trudnej sytuacji materialnej rodziny nie porzucił marzeń o wykształceniu. Maturę zdał w 1897 roku w Kłodzku, a następnie rozpoczął studia teologiczne we Wrocławiu. Działał tam w polskich organizacjach akademickich, przez co znalazł się na „czarnej liście” prowadzonej przez władze kościelne niechętne polskim działaczom.

Kapłan i patriota

Święcenia kapłańskie przyjął 22 czerwca 1901 roku we Wrocławiu. Posługę duszpasterską pełnił w wielu śląskich parafiach, m.in. w Bełku, Bielszowicach, Berlinie, Toszku i Lasowicach. W czasie I wojny światowej oraz burzliwych lat walk o przyszłość Górnego Śląska angażował się w działalność propolską, narażając się władzom niemieckim.

W 1920 roku objął parafię w Brzezince. Jego przyjazd wywołał protest części niemieckich mieszkańców, jednak z czasem zdobył szacunek zarówno Polaków, jak i Niemców. Nigdy nie ukrywał swoich patriotycznych przekonań i aktywnie wspierał polskie organizacje działające na terenie parafii. W 1926 roku został dziekanem dekanatu mysłowickiego.

Historyk Mysłowic i Śląska

Obok pracy duszpasterskiej największą pasją Jana Kudery była historia. Przez lata gromadził dokumenty, notatki i relacje dotyczące dziejów Śląska. Efektem jego badań były liczne publikacje poświęcone regionowi oraz jego mieszkańcom.

Wśród najważniejszych dzieł znalazły się „Obrazy Ślązaków wspomnienia godnych”, przedstawiające sylwetki wybitnych postaci związanych ze Śląskiem. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowały jednak Mysłowice. To właśnie spod jego pióra wyszły takie opracowania jak „Historia kościoła Najświętszej Marji Panny w Mysłowicach”, „60 lat wyższego szkolnictwa w Mysłowicach” czy monumentalna „Historia parafii mysłowickiej”.

Dzięki jego pracy zachowano wiele cennych informacji o dawnych mieszkańcach miasta, szkołach, kościołach, organizacjach społecznych i życiu codziennym Mysłowic.

Człowiek zakochany w książkach

Jan Kudera był również jednym z najwybitniejszych śląskich bibliofilów swoich czasów. Miłość do książek wyniósł z rodzinnego domu, gdzie czytano polską prasę i literaturę religijną. Przez całe życie systematycznie powiększał swój księgozbiór, gromadząc publikacje z zakresu historii, teologii, geografii i literatury.

W jego bibliotece znajdowały się dzieła najwybitniejszych polskich uczonych i pisarzy, a także liczne opracowania dotyczące historii Śląska i Kościoła. Sam posiadał własny ekslibris, a swoje zbiory chętnie udostępniał podczas wystaw i wydarzeń kulturalnych.

Ostatnie lata pod okupacją

Po wybuchu II wojny światowej ks. Kudera znalazł się w trudnej sytuacji. Jako znany polski patriota był pod obserwacją niemieckich władz. Mimo zagrożenia nadal głosił kazania w języku polskim.

Paradoksalnie przed aresztowaniem uratowali go niemieccy parafianie, którzy potwierdzali przed gestapo, że przez lata traktował wszystkich mieszkańców sprawiedliwie, niezależnie od narodowości. Ostatecznie został zmuszony do opuszczenia Brzezinki i zamieszkał w Bieruniu Starym.

Tam zmarł 19 listopada 1943 roku. Cztery lata później jego szczątki zostały przeniesione do Brzezinki, gdzie spoczęły w kaplicy cmentarnej.

Strażnik pamięci

Ks. Jan Kudera pozostawił po sobie znacznie więcej niż publikacje historyczne. Dzięki jego pracy zachowała się pamięć o wielu ludziach i wydarzeniach, które współtworzyły historię Mysłowic i Górnego Śląska. Był kapłanem, który nie bał się bronić swojej tożsamości, badaczem dokumentującym przeszłość oraz człowiekiem, który całe życie poświęcił książkom i wiedzy.

Dziś pozostaje jedną z najwybitniejszych postaci w historii Mysłowic – człowiekiem, który z pasją i konsekwencją budował most między przeszłością a przyszłymi pokoleniami.

źródło: Muzeum Miasta Mysłowice